Rozwód bez orzekania o winie: co rozstrzyga sąd, co z dziećmi i ile wynosi opłata

Chcecie rozstać się spokojnie i bez wzajemnych oskarżeń? Polskie prawo to umożliwia, ale pewne rzeczy sąd rozstrzyga zawsze. Poniżej wyjaśniamy, kiedy sąd orzeka rozwód, co oznacza zgodne żądanie zaniechania orzekania o winie i jakie sprawy sąd rozstrzyga w wyroku. Opieramy się na przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu z października 2026 r.

1. Kiedy sąd rozwiąże małżeństwo?

Według art. 56 § 1 KRO każdy z małżonków może żądać rozwodu, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Ustawa wprowadza jednak dwa ograniczenia.

• Rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo jeżeli z innych względów byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Tak stanowi art. 56 § 2 KRO.
• Rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę albo odmowa jego zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. To art. 56 § 3 KRO.

2. Wina za rozkład pożycia: czy musi być orzekana?

Zgodnie z art. 57 § 1 KRO sąd orzekając rozwód orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Od tej zasady jest wyjątek. Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, a wtedy następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy. Tak stanowi art. 57 § 2 KRO.

Dla Ciebie oznacza to prostą rzecz. Jeżeli oboje zgadzacie się, żeby wina nie była badana, postępowanie dotyczy mniej spornych kwestii. Warto jednak wiedzieć, że od orzeczenia o winie zależą skutki finansowe opisane w dalszej części.

3. Co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym?

Jeżeli macie wspólne małoletnie dziecko, sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga według art. 58 § 1 KRO o władzy rodzicielskiej i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz o tym, w jakiej wysokości każdy z Was ma ponosić koszty utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka.

W braku porozumienia sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach. Może też powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Tak stanowi art. 58 § 1a i § 1b KRO.

Jeżeli zajmujecie wspólne mieszkanie, sąd orzeka także o sposobie korzystania z niego przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. Na zgodny wniosek stron może orzec o podziale mieszkania albo o przyznaniu go jednemu z małżonków, jeżeli drugi wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego. To art. 58 § 2 KRO.

4. Czy majątek podzielicie w wyroku rozwodowym?

Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku rozwodowym dokonać podziału majątku wspólnego, ale tylko jeżeli przeprowadzenie podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Wynika to z art. 58 § 3 KRO. Jeżeli podział byłby skomplikowany, zwykle pozostaje on odrębną sprawą po rozwodzie.

5. Alimenty między byłymi małżonkami

Według art. 60 § 1 KRO małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego środków utrzymania w zakresie odpowiadającym jego usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na jego żądanie może orzec, że małżonek wyłącznie winny ma przyczyniać się do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku. To art. 60 § 2 KRO.

Obowiązek ten wygasa według art. 60 § 3 KRO w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa. Gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd na żądanie uprawnionego przedłuży ten termin.

6. Nazwisko po rozwodzie

W ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego małżonek, który wskutek małżeństwa zmienił nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem powrócić do nazwiska, które nosił przed ślubem. Tak stanowi art. 59 KRO.

7. Który sąd rozpatrzy sprawę i ile wynosi opłata?

Sprawy o prawa niemajątkowe należą według art. 17 pkt 1 KPC do sądów okręgowych. Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Zgodnie z art. 41 KPC powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w tym okręgu nadal mieszka lub zwykle przebywa. Z braku takiej podstawy właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a jeżeli i tej podstawy nie ma, sąd miejsca zamieszkania powoda.

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi według art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 600 złotych.

8. Jak szybko można się rozwieść?

Nie obiecujemy terminów, bo zależą od sądu, obciążenia wokandy i od tego, czy strony się zgadzają. Kodeks postępowania cywilnego w art. 6 nakłada na sąd obowiązek przeciwdziałania przewlekaniu postępowania i dążenia do rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. To, czy tak się stanie, zależy od przygotowania pozwu i od zgodności stanowisk. Najwięcej zyskujecie, kiedy z góry ustalicie sprawy dzieci, mieszkania i kwestię winy.

9. Co przygotować przed pozwem?

• Ustal, czy chcecie wspólnie zrezygnować z orzekania o winie.
• Jeżeli macie dzieci, spiszcie porozumienie o władzy rodzicielskiej, kontaktach i kosztach utrzymania.
• Ustal, kto zostaje we wspólnym mieszkaniu i na jakich zasadach.
• Zbierz dokumenty o dochodach i kosztach utrzymania dzieci.
• Ustal, czy chcesz wrócić do dawnego nazwiska i pamiętaj o rocznym terminie.
• Ustal właściwy sąd według ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania.

Najczęstsze pytania

Czy rozwód bez orzekania o winie jest możliwy?

Tak. Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, a skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy. Tak stanowi art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ile wynosi opłata sądowa od pozwu o rozwód?

Opłata stała wynosi 600 złotych, zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Który sąd jest właściwy w sprawie o rozwód?

Sąd okręgowy. Właściwy miejscowo jest co do zasady sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w tym okręgu nadal mieszka lub zwykle przebywa. Wynika to z art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym, jeżeli mamy dziecko?

O władzy rodzicielskiej, kontaktach rodziców z dzieckiem i o kosztach utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. Tak stanowi art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy po rozwodzie mogę wrócić do swojego nazwiska?

Tak, w ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem. Przewiduje to art. 59 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy sąd może odmówić rozwodu?

Tak, jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci, jeżeli byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego albo jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny, a drugi się nie zgadza. Tak wynika z art. 56 § 2 i § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Stan prawny: październik 2026 r.. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie.